BİYOLOJİK
MATERYALLERDE (SAÇ, PLAZMA, KAN) ESRAR ANALİZİ
1. 1.) SAÇ ESRAR ANALİZİ
|
Saç
kılı örneklerinde en fazla tespit edilen bağımlılık yapan maddeler, morfin ve
kodein gibi opiyatlar, benzoilekgonin gibi kokain metabolitleri, kannabinol ve
metabolitleri ve amfetaminlerdir. Saça bağlanma oranı çok az olan esrarın ise
insan saçında analiz edilmesi oldukça zordur. Hatta çok az bir kullanımın
(örneğin; kişi 4 ay önce bir kez esrar kullanmış) saçta uyuşturucu madde testi
ile böyle bir kullanımın kesin tespiti mümkün olmayabilir. Saçta uyuşturucu
uyarıcı madde testi düzenli bir madde kullanımı olduğunda daha güvenilir ve
doğru sonuç vermektedir (2).
Maddelerin
kıla geçiş yolları “Termal papillayı besleyen kan akışından aktif ya da pasif
difüzyon, ter ya da diğer salgılardan büyüyen ya da olgun kıl fiberlerine
difüzyon ve olgun kıl hücresine dışarıdan ilaç buharı ya da tozlarının
difüzyonuyla gerçekleşir (3).
Örnek
Toplanması
Saçta
uyuşturucu madde testi uygulanacak kişinin yastık kılıfından veya saç
fırçasından getirilen saça, saçta uyuşturucu madde testi uygulanması teknolojik
olarak mümkün değildir. Başın arka üst bölgesinden en az 100 mg ağırlığında ve
mümkün olduğunca kafa derisine yakın yerden örnek alınmalı (SoHT), çünkü bu
bölge büyüme oranında en az artış gösteren bölgedir.
Oda sıcaklığında, alüminyum folyo, kâğıt
zarf ya da plastik tüpte saklanmalı ve saç örneği alındıktan sonra uygun şekilde belgelenerek tutanak altına
alınmalıdır. En son olarak ta usulüne uygun bir şekilde la laboratuvarına
ulaştırılmalıdır (3).
Saç örneği analizi nasıl
yapılır?
Önce kişinin rızası alındıktan sonra
başın arka üst bölgesinden en az 100 mg ağırlığında ve mümkün olduğunca kafa
derisine yakın yerden örnek alınır. Alındıktan sonra saç yıkanır,
temizlenir. Yıkanıp temizlendikten sonra
organik çözücü kullanılarak saç çözülür. Sonra azot altında çözücüsü
uzaklaştırılır. Sonra küçük bir metanol içinde çözerek 2 tane farklı
kromatografi cihazında analiz yapılır.
Neden
saç örneği?
Saç, idrar ve kana göre daha avantajlı;
çünkü toplanması kolaydır. Stabildir yani kolay kolay bozulmaz ve uzun süre
saklanması kolaydır.
Saç
örneğinin avantajları
Eğer bir idrar testi bir ilaç için
pozitifse, saç analizi tek kullanım mı yoksa uzun süreli kullanım mı olduğunu
ayırt edebilir, Segmentler şeklinde yapılabilir saç analizi ilaç kullanım
kaydıyla ilgili daha doğru bilgi verir ve ilaç alımının sıklığını ve geçmişini
gösterir. Tekrar analiz yapmak için defalarca saç örneği toplanabilir ¢ Ana
ilacın saçtaki stabilitesi dış kaynakları doğrulamadan yardım edebilir (3).
Saç
örneğinin dezavantajları
Saçtan belli bir miktar ve belli bir bölgeden
alınması zorunludur. Kişi saç örneği vermek istemeyebilir. Kişiden zorla saç
örneği alınmaz. Saçta uyuşturucu madde testi uygulanacak
kişinin rızası olmadan yani yazılı ve imzalı izini alınmadan şahıstan numune
almak ve saçta uyuşturucu madde testine tabî tutmak etik veya yasal değildir.
Ayrıca saç örneği almak istediğimiz kişi saçını tamamen kestirdiğinde saç
örneği alamayız.
SONUÇ
Saç örnekleri kan ve idrar nedeniyle tespit edilemeyen daha uzak geçmişe ait madde kullanımı hakkında bilgi verir. Saç, idrar ve kana göre daha avantajlıdır; çünkü toplanması kolaydır. Stabildir yani kolay kolay bozulmaz ve uzun süre saklanması kolaydır.
2. 2.) KAN ESRAR ANALİZİ
Analiz edilen maddelerin ve
metabolitlerinin miktarlarının belirlenmesi gerektiğinde genellikle kan
örnekleri kullanılmaktadır. Böylece, maddenin dozu ve yarılanma ömrü hakkında
yaklaşık olarak bilgi edinilebilmektedir. Doz ile etki arasında ilişki
bulunduğu için doz belirlendiğinde etkinin de şiddeti tespit edilebilmektedir.
Kullanılan maddeler kanı hızlı bir şekilde terk ettiği için, kan örnekleri
yakın zamanda kullanılan maddelerin analizinde tercih edilmektedir. Güvenilir
sonuçlar vermesi için de uyuşturucu madde kullanımından çok kısa bir süre sonra
yapılması gerekir (2).
Kan
analizinde kanda esrar 24 saat kalır. Biraz daha aşarsa bu süre gittikçe
azalır. Özellikle kandaki esrar düzeyini ölçmek için kullanılan cihaz bir
doğrulama gerektirmeyen bir cihaz ise tespit edilemeyebilir. Ama aynı numuneyi
eser miktarda da olsa iyi bir cihazda tespit etmek mümkündür.
Diğer biyolojik örneklerde olduğu
gibi kan örnekleri ile çalışmanın da bazı dezavantajları bulunmaktadır. Uzman
bir personel tarafından ancak steril bir ortamda toplanabilen kan örneklerinin
toplanması sırasında HIV ile hepatit B ve hepatit C gibi hastalıkların bulaşma
riski bulunmaktadır. Ayrıca kan testinin bir dezavantajı madde kullanan kişinin
kan alma işleminin sorun yaratmasıdır. Damar yolu ile madde kullanan kişilerde
damar zedelenmesi olabilir. Bu nedenle kişilerden kan alımı ancak uzman kişiler
tarafından yapılabilir (2).
3.) PLAZMA ESRAR ANALİZİ
Plazma;
içerisinde büyük oranda su ile birlikte besin maddeleri, proteinler ve
metabolitler gibi birçok katı maddeyi barındırır ve bunların dokulara
ulaşmasını sağlar. Kan plazması; %91 su, %7 plazma proteinleri %1,5 inorganik
tuzlar ile karbonhidratlar, lipitler, enzimler, hormonlar ve vitaminlerden
oluşur. Kanın temel protein içeriği; %60 albümin, %36 globülinler ve %4
fibrinojendir (5).
Plazma
da uyuşturucu maddenin tespit edilme zamanı yani en son hangi zaman aralığına
kadar ben bu maddeyi kişinin vücudunda tespit edebilirim hakkında bilgi verir.
Plazma da esrar
analizi hakkında yapılan çalışmalar incelendiğinde;
Plazmada
esrarın ana metaboliti olan THC-COOH 36 saate kadar tespit edilebilmektedir.
Kannabinoidler adipoz dokuda depolanarak uzun bir süre boyunca adipoz dokudan
salındıkları için kronik olarak günlük kannabis sigarası kullananların
plazmalarında uzun süreli yoksunluk dönemlerinde bile tespit edilebilir.
Bergamaschi ve ark., kronik günlük kannabis sigarası kullanıcılarının uzun
süreli yoksunluk dönemlerinde plazmalarında 33 gün boyunca THC-COOH, 30 gün
boyunca THC ve 3 gün boyunca 11-OH-THC tespit etmişlerdir (6).
Desrosiers
ve ark. tarafından yapılan kontrollü çalışmada esrar içiminin ardından sıklıkla
veya ara sıra esrar sigarası içen kişilerden alınan kanda veya plazmada (500
µl) eşzamanlı THC, 11-OH-THC, THCCOOH, CBD, CBN, THC-glukuronid ve
THCCOOglukuronid analizi SPE-LC-MS/MS yöntemi ile yapılmıştır. THC, 11-OH-THC,
THCCOOH ve THCCOO-glukuronidin, bazal konsantrasyonlar düzeltildikten sonra,
ara sıra sigara içenlere kıyasla, sık sigara içenlerde anlamlı olarak daha
yüksek olduğu raporlanmıştır. CBD, CBN ve THC-glukuronidin, esrarın yakın zaman
kullanımını gösteren belirteçler olarak kullanılabileceği belirtilmiştir (6).
Huestis
ve arkadaşları esrar içimi süresince THC emilimini ve 11-OH-THC’nin oluşum
mekanizmasını belirlemişler ve bu bileşiklerin zamanla değişimini 7 gün boyunca
gözlemlemişler. İlk nefes alındıktan çok kısa bir süre sonra plazmada THC tespit
edilmiştir. Konsantrasyonlar hızlıca artmaya devam etmiştir. %1,7 (15,8mg.) ya
da %3,5’lik (33,8 mg) THC sigarasının içiminden sonra THC’nin pik
konsantrasyonu sırasıyla 50-129 ng/mL (ort. 84,3 ng/mL) ya da 76-267 ng/mL
(ort. 162,2 ng/mL) arasındadır. Ortalama THC konsantrasyonları içimden 15 ve 30
dakika sonra yaklaşık olarak pik konsantrasyonlarının %60 ve %20‘sidir. İki
saatlik bir süreçte THC konsantrasyonları 5ng/mL’nin altına düşer (7,8).
Esrar
içimden 45 dakika sonraya kadar 11-OH-THC konsantrasyonlarını asıl THC
konsantrasyonunun yaklaşık %6-10’u arasında bulmuşlardır. 11-OH-THC ortalama
pik konsantrasyonları %1,75 ya da %3,55’lik içimin başlamasından 13,5 dakika
sonradır ve konsantrasyonlar sırasıyla 6,7 ng/mL (aralık 3,3–10,4 ng/mL) ve 7,5
ng/mL (aralık 3,8–16 ng/mL) olarak gözlemlenmiştir. 11-OH-THC’nin tayin süresi
bu iki dozdan sonra ortalama 4,5 saat ve 11,2 saattir (7,8,9).
İnsan
plazmasındaki THC-COOH konsantrasyonlarını kontrollü bir esrar içiminden sonra
7 gün boyunca gözlemlemiştir. Bu inaktif metabolit, tüm kontrollü içimlerin
başlamasından 8 dakika sonra plazmada tespit edilmiştir. THC-COOH
konsantrasyonları plazmada yavaşça artmış ve daha sonra 4 saat boyunca sabit
kalmıştır. Pik konsantrasyonları THC konsantrasyonlarından gözle görülür
biçimde düşüktür ama 11-OH-THC pik konsantrasyonlarından daha yüksektir.
THC-COOH konsantrasyonları %1,75 ve %3,55’lik THC alımlarında sırasıyla 24,5
ng/mL (aralık 15–54) ve 54,0 ng/mL (aralık 22–101) olarak tespit edilmiştir.
Düşük dozda alımı takiben 48–168 saat (ortalama 84 saat) THC-COOH tespit
edilmiştir. İçimi takiben tayin zamanları yüksek dozlar için 72–168 saat
(ortalama 152 saat) olarak belirlenmiştir (7,8,9).
KAYNAKLAR
1. Pragst F, Balikova MA.
State of the art in hair analysis for detection of drug and alcohol abuse. Clin
Chim Acta 2006;370:17–49.
2. Akyüzlü Kaya, D. Kayaaltı, Z.
(2015) Marmara Pharmaceutical Journal 19: 232-237,
3. Alptekin, B., Işılgan, I., Tüzel, N., Duvacı, T. “Adli Kiyma: Saçta Uyuşturucu ve Alkol Analizi”. İstanbul Teknik Üniversitesi. (03/12/2021). https://web.itu.edu.tr/~ozcanm/kim/20121.pdf adresinden alındı.
4. BATEM, “Bağımlılık ve Tedavi Merkezi”,Erişim: 2 Aralık 2021. http://www.batem34.com/sacta_uyusturucu_testi.asp adresinden alındı.
5.MEB, Millî Eğitim Bakanlığı. Laboratuvar Hizmetleri Kan Öncesi Hazırlık. Ankara, 2017.
6. Desrosiers NA,
Himes SK, Scheidweiler KB, Concheiro-Guisan M, Gorelick DA, Huestis MA. Phase I
and II cannabinoid disposition in blood and plasma of occasional and frequent
smokers following controlled smoked cannabis. Clinical
chemistry.2014;60(4):631-43.
7. Huestis, M.A.,
(2002) Cannabis (Marijuana) — Effects on human behavior and performance,
Forensic Sci Rev., 14 : 15-60.
8. Huestis MA,
Henningfield J.E., Cone E.J., (1992) Blood cannabinoids. I. Absorption of THC
and formation of 11-OH-THC and THCCOOH during and after smoking marijuana, J
Anal Toxicol., 16: 276.
9. Huestis M. A.,
Smith M. L., (2007) Human Cannabinoid Pharmacokinetics and Interpretation of Cannabinoid
Concentrations in Biological Fluids and Tissues, Marijuana and the
Cannabinoids, (ElSohly M. A. PhD, Ed.) Vol. 9, pp. 205-246, Totowa, New Jersey.
10. Ateş, İ. (2010). “Ante-mortem Saç Örneklerinde Bazı Uyuşturucuların (kokain, opiatlar ve thc) Cedıa Yöntemi ile Belirlenmesi ve Gc/Ms ile Teyidi”. Yüksel Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Adli Tıp Enstitüsü, Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı, İstanbul.
11. Avcıoğlu,
G. (2019). “Uyuşturucu Madde Analizinde Tükürük, İdrar, Kan Örneklerinde
Kullanılan Tarama ve Doğrulama Yöntemlerinin Laboratuvar ve Klinik Bakış
Açısından Değerlendirilmesi”. Tıpta Uzmanlık Tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt
Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı, Ankara.
0 Yorumlar